Immunoonkologia - renesans w terapii nowotworów!

Nowe cząsteczki lecznicze i metody leczenia określane mianem immunoterapii będą z biegiem czasu wypierać z arsenału leków przeciwnowotworowych klasyczne cytostatyki. Przed nami długa droga, ale wiemy już, w którym iść kierunku.

Amerykańskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (ASCO) w raporcie "Clinical Cancer Advances 2016" opublikowanym w Journal of Clinical Oncology z okazji światowego dnia nowotworów uznało immunoterapię nowotworów za największy postęp roku 2016.

Prawdziwa rewolucja nastąpiła w ostatnich latach w terapii takich nowotworów jak czerniaki, raki płuca i nerki. Czekamy na kolejne substancje i nowe zastosowania obecnie już używanych.

Przełom zwiastowało zastosowanie trastuzumabu (Herceptyny) w leczeniu raka piersi. Jest to jeden z nielicznych leków ukierunkowanych molekularnie (tzw. celowanych) stosowany w leczeniu radykalnym, czyli zakładającym całkowite wyeliminowanie choroby. Pozwolił on (w połączeniu z chemioterapią) na zmniejszenie o połowę ryzyka nawrotu choroby w grupie gorzej rokujących pacjentów wykazujących nadekspresję receptora HER2. Spektakularny sukces udało się odnieść również w paliatywnym leczeniu przerzutowego raka piersi pozwalając na istotne wydłużenie życia nieuleczalnie chorych pacjentów. Od tamtego czasu zarejestrowano i dopuszczono do użycia wiele innych leków do stosowania w różnych nowotworach.

W immunoterapii nowotworów wykorzystuje się działanie przeciwciał monoklonalnych. Ich strukturę projektuje się tak, by każda z wytworzonych immunoglobulin łączyła się z określonym, specyficznym miejscem w komórce (czasem na jej powierzchni, czasem we wnętrzu). Może to dotyczyć zarówno bezpośrednio samych komórek nowotworowych, ale część z tych leków działa pośrednio, poprzez wpływ na układ odpornościowy pacjenta, tak, by sam łatwiej rozpoznał i zwalczał chorobę. Pomysłowość wynalazców nie zna granic i wciąż odkrywane są nowe punkty uchwytu dla immunoglobulin - przeważnie receptory błonowe na powierzchni komórek.

Trudno przewidzieć czy immunoterapia znajdzie efektywne zastosowanie w leczeniu wszystkich typów nowotworów. Tym, co wiadomo z pewnością jest fakt wysokich cen nowoczesnych leków, które to stanowią narastający problem. W wielu przypadkach uniemożliwiają powszechną dostępność terapii. O ile koszt wytwarzania tych substancji nie należy do najmniejszych, o tyle ostateczna cena leku bywa nieproporcjonalnie zawyżana przez wysoki popyt. Już teraz wiele krajów (w tym Polska) nie jest w stanie sfinansować swoim obywatelom leczenia dużą grupą leków o potwierdzonej klinicznie skuteczności. Temat opłacalności terapii przeciwnowotworowych budzi wiele kontrowersji i dylematów. Dlatego jednym z największych wyzwań naszej cywilizacji w zakresie medycyny jest tworzenie nowych, akceptowalnych społecznie sposobów finansowania tych terapii. Wagę tego problemu niech uświadamia fakt, że koszt zastosowania u 70-kilogramowej osoby jednego z leków stosowanych w paliatywnej terapii zaawansowanego czerniaka (ipilimumambu) to blisko 80 tysięcy złotych! Trzeba wiedzieć, że większość nowoczesnych leków stosuje się w leczeniu paliatywnym, a zatem nie dającym trwałego wyleczenia, a jedynie czasową poprawę stanu, ograniczenie dolegliwości i przedłużenie życia.

Filozofię nowoczesnego, spersonalizowanego leczenia onkologicznego można streścić zdaniem: "Skuteczniejsze leczenie dla wyselekcjonowanej grupy pacjentów, którzy na nie zareagują."

I za dużo większe pieniądze, chciałoby się dopowiedzieć.