Smog - o co tyle hałasu?

Od około roku co jakiś czas w mediach pojawiają się niepokojące informacje dotyczące wiszącego nad naszymi głowami smogu. Możemy nawet ściągnąć na smartfony specjalną aplikację, która na bieżąco będzie informowała nas o zanieczyszczeniu powietrza w miejscu, w którym akurat przebywamy.

Ale o co właściwie tyle hałasu?

Smog, jak wiadomo, to zanieczyszczone powietrze zawierające duże stężenia pyłów i toksycznych gazów, który powstaje przy sprzyjającej pogodzie - bezwietrznej i wilgotnej (zamglonej). Wyróżniamy dwa rodzaje smogu różniące się składem: londyński (tlenek siarki IV, tlenki azotu, węgla, sadza, trudno opadające pyły), powstający od listopada do stycznia w klimacie umiarkowanym oraz typu Los Angeles (tlenki węgla, azotu, węglowodory, które następnie ulegają przemianom fotochemicznym do azotanu nadtlenoacetylu, aldehydów i ozonu), który występuje w porze letniej w klimacie subtropikalnym.

W naszym rejonie geograficznym, jak łatwo się domyślić, dominuje przede wszystkim smog londyński. Swoją nazwę zawdzięcza niechlubnemu w historii "londyńskiemu wielkiemu smogowi", który występował w Londynie od 5 do 9 grudnia 1952 roku i pozbawił życia bezpośrednio około 4 tysięcy osób.

Wśród wszystkich substancji występujących w powietrzu, którym oddychamy, najgroźniejsze okazały się pyły zawieszone - średnicy do 2,5 mikrometra (PM2,5), średnicy do 10 mikrometrów (PM10) oraz benzo(a)piren. Pyły zawieszone to mieszanina stałych i ciekłych cząstek, znajdujących się w powietrzu w postaci aerozolu, w skład którego wchodzą m.in. siarka, metale ciężkie, silnie toksyczne związki organiczne takie jak dioksyny i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Dopuszczalny poziom stężenia średniorocznego PM10 to 40 µg/m3, stężenia średniego 24-godzinnego to 50 µg/m3 (przekroczenie tego poziomu dozwolone 35 razy w ciągu roku), jeśli chodzi o PM2,5 to wartość dopuszczalnego stężenia średniorocznego wynosi 25 µg/m3. Zdecydowanie niższe dopuszczalne wartości PM2,5 związane są z przenikaniem małych cząsteczek pyłu z układu oddechowego do układu krążenia, i wywoływaniem ogólnoustrojowych reakcji.

No właśnie - ale o jakie reakcje chodzi?

Krótkotrwały pobyt w miejscu, gdzie stężenie szkodliwych pyłów jest bardzo duże może skutkować wystąpieniem dolegliwości ze strony układu oddechowego - kaszlu, chrypki, problemów z oddychaniem. Ponadto mogą pojawić się również objawy zapalenia spojówek: łzawienie oraz pieczenie oczu.

Długotrwała ekspozycja na szkodliwe pyły i gazy sprzyja powstawaniu POChP, astmy, a nawet nowotworów układu oddechowego. Jak wspominałam wcześniej, najmniejsze cząstki przenikając do krwioobiegu mogą wpływać na rozwój chorób układu krążenia - miażdżycy, nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej, a w konsekwencji zawału mięśnia sercowego. Ponadto stwierdzono także wpływ na zwiększone ryzyko wystąpienia depresji, choroby Alzheimera oraz zaburzeń koncentracji. Badania wykazały również zwiększone ryzyko niskiej masy urodzeniowej, wcześniactwa, a w przyszłości astmy, alergii i innych chorób układu oddechowego.

Na koniec kilka konkretów.

1. Prof. Ewa Czarnobilska realizuje w Krakowie program, który ocenia wpływ zanieczyszczenia na występowanie chorób alergicznych. W latach 2006-2009 przebadano 28 tys. dzieci: 5-6-latków i 16-17-latków ze wszystkich krakowskich szkół. Tym samym narzędziem badawczym potraktowano także dzieci w pozostałych częściach Polski. Okazało się, że zanieczyszczenie głównie wpływało na tę młodszą grupę. Związane jest to przede wszystkim z mniejszą odpornością śluzówki i przez to większą podatnością na choroby. W Krakowie objawy astmy oskrzelowej występowały trzykrotnie częściej w porównaniu do badań ogólnopolskich. Obecnie badania są kontynuowane i wychodzi z nich, że aż 50% krakowskich respondentów zgłasza objawy alergii.

2. Kilka lat trwały równoległe badania prof. Wiesława Jędrychowskiego z CM UJ w Krakowie i prof. Frederico Pereiry w Nowym Jorku. Wyniki swych badań prof. Jędrychowski  zatytułował "Wielopokoleniowa kaskada skutków zdrowotnych spowodowanych skażeniem powietrza atmosferycznego w Krakowie".  Okazało się, że wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, w Nowym Jorku głównie pochodzenia transportowego, w Krakowie pochodzące ze spalania paliw stałych, wpływają mocno na rozwój dzieci. Jeśli mowa o inteligencji niewerbalnej, to wynik u najmłodszych badanych jest o 4 punkty IQ niższy. Ponadto dzieci narażone na zanieczyszczenie powietrza częściej chorują na choroby układu oddechowego oraz mają większe problemy behawioralne.
Ponadto badania te obaliły tezę, że organizm matki chroni płód dziecka przed wpływami zanieczyszczenia atmosfery. Okazało się, że dziecko chłonie zanieczyszczenia w większym stopniu niż matka. Z badań prowadzonych na próbie 500 ciężarnych krakowianek wynika, że przebywanie w skażonym powietrzu może doprowadzić do zmniejszenia tzw. masy urodzeniowej dziecka nawet o 300 gramów.

3. Zespół młodych badaczy z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie pod opieką prof. Tomasza J. Guzika z Krakowa i prof. Andrzeja Wysokińskiego z Lublina wykazał także, że życie w zanieczyszczonym środowisku negatywnie wpływa na układ sercowo-naczyniowy młodych zdrowych osób. Porównywali oni wskaźniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych u mieszkańców dwóch polskich miast - Krakowa i Lublina, które są podobne do siebie pod względem demograficznym oraz warunków klimatycznych, ale różnią się znacznie pod względem zanieczyszczenia powietrza. Kraków, jak wiadomo,  należy do czołówki najbardziej zanieczyszczonych miast europejskich, podczas gdy Lublin leży w centrum jednego z najmniej zanieczyszczonych obszarów w Polsce. Z danych, które naukowcy uzyskali ze stacji monitorujących jakość powietrza, wynika, że w ciągu ostatnich 10 lat stężenie PM2,5 i PM10 było w Krakowie ok. dwukrotnie wyższe niż w Lublinie.
Łącznie przebadano 826 młodych ludzi w wieku 16-22 lata, z czego 444 mieszkało w Krakowie i 382 w Lublinie. Wszystkim mierzono ciśnienie krwi, a od 600 pobrano krew do pomiarów stężenia m.in. CRP, fibrynogenu, homocysteiny. Jak wiadomo, ich podwyższony poziom we krwi jest czynnikiem świadczącym o wyższym ryzyku chorób sercowo-naczyniowych.
U chłopców mieszkających w Krakowie stwierdzono podwyższone ciśnienie tętnicze krwi w porównaniu z ich rówieśnikami z Lublina. Ponadto u młodych mieszkańców Krakowa stwierdzono wyraźnie podwyższone stężenia CRP, fibrynogenu, homocysteiny. Również choroby alergiczne i nieżyty nosa były częstsze u młodych mieszkańców stolicy Małopolski.
Naukowcy zaobserwowali ponadto, że wpływ zanieczyszczeń na układ sercowo-naczyniowy jest szczególnie niekorzystny u osób z podwyższonym wskaźnikiem masy ciała (BMI) - równym lub wyższym 25 kg/m2. Wzrost ciśnienia krwi oraz stężenia markerów stanu zapalnego był wyraźnie, tj. około czterokrotnie wyższy u tych osób, które mieszkały w bardziej zanieczyszczonym mieście i miały nadwagę lub otyłość. U osób z wyższym BMI mieszkających w Lublinie nie odnotowano podobnych zmian.

4. Zespół naukowców z III Katedry i Oddziału Klinicznego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu zaobserwował z kolei, że zanieczyszczenie powietrza może mieć bardzo negatywny wpływ na stan pacjentów, którzy w latach 2006-2012 trafili do szpitala z powodu ostrego zespołu wieńcowego. Badaniem objęto blisko 2400 chorych.
Stan kliniczny pacjentów oceniano na podstawie pomiarów frakcji wyrzutowej lewej komory serca, pomiarów ryzyka krwawienia przy pomocy skali CRUSADE, ryzyka przyszłego zawału serca lub zgonu na podstawie skali GRACE, a także na podstawie pomiarów ciśnienia tętniczego krwi i tętna.
Okazało się, że w dniach, w których odnotowano wyższy poziom zanieczyszczeń powietrza tlenkiem węgla, ozonem i tlenkami azotu, stan kliniczny pacjentów był najgorszy, również wyniki inwazyjnego leczenia zawału były najmniej satysfakcjonujące, zarówno w trakcie pobytu w szpitalu i w ciągu 30 dni po zabiegu.

5. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (International Agency for Research on Cancer, IARC) będąca agendą WHO, udostępniła dane, z których wynika że w 2010r. 223 000 zgony z powodu raka na świecie spowodowane były zanieczyszczeniem powietrza. Mowa przede wszystkim o nowotworach układu oddechowego i pęcherza moczowego.
Kurt Straif, szef sekcji IARC zajmującej się problemem kancerogenów podkreślił, że w zależności od regionu świata wpływ zanieczyszczenia powietrza na ryzyko zachorowania na raka płuc może być podobny, jak u ludzi będących biernymi palaczami. Agencja sklasyfikowała zanieczyszczenie powietrza jako ludzki kancerogen Grupy 1. W ten sposób zanieczyszczenie powietrza znalazło się w jednej grupie razem z azbestem, plutonem, pyłem krzemowym, promieniowaniem UV oraz dymem tytoniowym.

Na domiar złego okazuje się, że 6 z 10 najbardziej zanieczyszczonych miast Unii Europejskiej znajduje się w Polsce, a zanieczyszczenie powietrza jest w Polsce przyczyną ok. 45 tys. przedwczesnych zgonów rocznie. 

Tymczasem rząd RP, póki co, zmniejszył dotacje na walkę ze smogiem…

Źródła:

• http://www.smog.imgw.pl/content/norm
• http://www.krakow.pios.gov.pl/ispra/wnioski.htm
• http://www.gazetakrakowska.pl/artykul/3912649,debata-medyczna-gazety-krakowskiej-smog-i-nasze-zdrowie-zdjecia,id,t.html
• http://www.krakowskialarmsmogowy.pl/
• http://www.krakow.pios.gov.pl/ispra/wnioski.htm
• http://www.iarc.fr/en/media-centre/iarcnews/pdf/pr221_E.pdf