Newman

Dnia 9 maja 2016 roku w Olsztynie uroczyście powołano do istnienia pierwszy w Polsce oddział immunoonkologii. Oddział Kliniczny Onkologii i Immunoonkologii z Ośrodkiem Dziennym Terapii Onkologicznej pod kierownictwem doktora Pawła Różanowskiego zastąpił dotychczasowy Oddział Chemioterapii Szpitala MSWiA (Warmińsko-Mazurskie Centrum Onkologii). Zmiana nazwy i powołanie Rady Naukowo-Doradczej złożonej z czołowych polskich immunologów to kamień milowy w polskiej medycynie i potwierdzenie kierunku, w którym zmierza współczesna onkologia. To właśnie na pograniczu tych dziedzin naukowcy doszukują się nadziei na kolejny wielki postęp w leczeniu nowotworów złośliwych. Zorganizowana z tej okazji Konferencja „Immunoonkologia 2016” zgromadziła wybitne osobistości polskiej onkologii oraz immunologii (m.in. Profesorów Macieja Krzakowskiego, Jacka Jassema, Macieja Siedlara i Jacka Rolińskiego), jak też przedstawicieli władz akademickich i samorządowych. Przybyli goście mogli wysłuchać wykładów na temat możliwości immunoterapii w różnych typach nowotworów autorstwa czołowych polskich ekspertów. Poruszono temat leczenia raka płuca, raków przewodu pokarmowego, układu moczowo-płciowego, piersi i czerniaka, a także kwestię zaburzeń odporności u pacjentów onkologicznych. O znaczeniu immunoonkologii pisaliśmy już w MedFor.me. Odbyła się też debata ekspertów z udziałem przedstawicielki AOTMiT na temat roli immunoterapii w onkologii i jej dostępności w Polsce. Moderator dyskusji prof. Maciej Krzakowski postawił pytanie „Którzy pacjenci są kandydatami do immunoterapii”. Goście zgodzili się, że nie tylko typ nowotworu i parametry laboratoryjne decydują o tym, czy pacjent jest kandydatem do tego typu leczenia. Z uwagi na szeroki i trudny do przewidzenia wachlarz niespecyficznych działań niepożądanych o objęciu pacjenta leczeniem decyduje dobra współpraca chorego z lekarzem (tzw. compliance), tak by ewentualne ciężkie powikłania wykryć i leczyć jak najwcześniej. Profesorowie immunologii Jacek Roliński i Maciej Siedlar zgodnie przyznali, że są dostępne metody służące ocenie predykcyjnej odpowiedzi na stosowane leczenie immunologiczne, ale wiele z nich wymaga udoskonalenia. Martwi ich ograniczona ich dostępność wynikająca zarówno z wysokich kosztów, jak i tragicznej sytuacji kadrowej w polskiej patomorfologii. Zaznaczyli jednak, że w decyzji o zastosowaniu immunoterapii u pacjentów mogą pomóc bardzo proste i łatwo dostępne parametry takie jak stosunek granulocytów do limfocytów czy liczba płytek krwi. Prof. Lucjan Wyrwicz uważa, że są dwie potencjalne drogi "ucywilizowania" leczenia immunoterapią, która wiąże się z niespotykanymi dotąd kosztami: podniesienie podatków i likwidacja tzw. programów lekowych na rzecz większej swobody decyzji lekarza w kwestii wyboru leczenia. Dr Tomasz Świtaj ostrzegł, że w podejściu do leczenia immunoterapią potrzeba dużo pokory i cierpliwej obserwacji. Im więcej pacjentów lekarze onkolodzy spotkają, tym więcej będzie wiadomo o kulisach leczenia i umożliwi to stworzenie algorytmów postępowania zarówno jeśli chodzi o zarządzanie działaniami niepożądanymi jak i dobór tych, którzy z terapii odniosą największą korzyć. Prof. Piotr Tomczak zwrócił uwagę na problem grupy pacjentów, dla których w Polsce nie ma w praktyce żadnych możliwości efektywnego leczenia (np. pacjenci z rakiem nerki o złym rokowaniu wg MSKCC). Taka sytuacja stawia w wątpliwość konstytucyjne prawo do równego dostępu do opieki zdrowotnej. Prof. Jacek Jassem: Leki immunologiczne to najdroższe substancje na świecie i ich powszechne stosowanie przekracza możliwości finansowe każdego budżetu świata. Nawet w USA rozpoczyna się debata na temat alternatywnych sposobów finansowania opartych na przeciwciałach terapii. Ogromny wzrostu nakładów finansowych na leczenie dotyczy nie tylko leków onkologicznych, ale coraz częściej także innych dziedzin (np. lek na WZW typu C). Niezbędne jest wypracowanie systemu, który czyni dostępnymi terapie najbardziej skuteczne, nawet jeśli dotyczy to bardzo wąskich grup pacjentów. Dr Paweł Różanowski zwrócił uwagę na to, że coraz więcej publikacji naukowych dotyczących immunoonkologii znajduje się w czasopismach immunologicznych i wiele ważnych zagadnień onkologom „umyka”. Dlatego też w podsumowaniu dyskusji prof. Maciej Siedlar zachęcił lekarzy onkologów klinicznych do realizacji staży w oddziałach immunologii, gdzie na co dzień spotyka się pacjentów z zaburzeniami układu odpornościowego, które potrafią imitować działania niepożądane leczenia immunoterapią. Większa współpraca onkologów z immunologami pozwoli na wymianę doświadczeń i zdobywanie przez klinicystów praktycznej wiedzy. Mateusz Malik, lekarz

Społeczeństwu może się wydawać, że lekarz to ktoś, kto przez cały rok pracuje w gabinecie czy szpitalnej dyżurce, trochę jak urzędnik i wyjeżdża z okazji urlopu na tydzień lub dwa. Taki obraz pracowników służby zdrowia budowany jest głównie przez to, że miejscem spotkania pacjenta z medykiem w Polsce jest w większości przypadków gabinet lekarski, np. w przychodni POZ czy poradni specjalistycznej. Rzeczywistość prezentuje się jednak zgoła inaczej. Większość pracujących lekarzy spędza dużą część swojego zawodowego życia... w podróży! A powodów tego jest wiele... Szkolenia i kursy Już w czasie studiów niektórzy adepci medycyny mają możliwość realizacji części edukacji w ramach zagranicznych staży czy wymian. W ramach Unii Europejskiej od 1987 roku działa pod różnymi nazwami program Erasmus+, który pozwala na studiowanie przez semestr lub dwa na jednym z setek wydziałów medycznych w Europie i okolicznych krajach. Ten rodzaj edukacyjnej turystyki nie jest obowiązkowy, ale chętnym studentom ułatwia poszerza horyzonty i ułatwia naukę języków obcych. Rozpoczęcie podyplomowego szkolenia specjalizacyjnego (np. rezydentury) wiąże się już z koniecznością realizacji licznych obligatoryjnych kursów edukacyjnych, które często odbywają się w miastach odległych od miejsca zamieszkania. W ciągu 4-6 lat przeznaczonych na naukę specjalizanci mają, w zależności od dziedziny, od kilku do kilkunastu obowiązkowych kursów przewidzianych przez program specjalizacji i wymogi towarzystw naukowych. Do tego już w trakcie rezydentury dochodzi konieczność zliczenia wszystkich przewidzianych programem staży kierunkowych, które muszą być realizowane w akredytowanych jednostkach. Ich lokalizacja też niejednokrotnie odbiega od miejsca stałego pobytu i zmusza rezydentów do okresowego zamieszkania z dala od rodziny albo codziennych podróży z domu i do domu. Dla przykładu każdy internista musi przeznaczyć około połowy czasu swojej nauki na zdobywanie umiejętności z kilkunastu dziedzin poza swoim macierzystym oddziałem. Dotyczy to przede wszystkim lekarzy, którzy uczą się fachu w małych ośrodkach (szpitale powiatowe, medycyna rodzinna na wsi). Konferencje i zjazdy Już w czasie specjalizacji na lekarzy nakładany jest przez Izby Lekarskie obowiązek szkolenia ustawicznego. Mało osób wie, że regularne doszkalanie się nawet po zdobyciu wszystkich specjalistycznych "papierów" nie jest kaprysem grupy zainteresowanych, ale koniecznością. Od każdego lekarza wymaga się uzyskania co 4 lata dwustu tzw. „punktów edukacyjnych”, które zdobywa się na kursach doszkalających, konferencjach, sympozjach i zjazdach. Aby tę powinność zrealizować trzeba wziąć udział średnio w 5-6 wydarzeniach rocznie. W tym, aby zdobyta na studiach wiedza była aktualizowana pomaga zaangażowanie w działalność towarzystw naukowych. Każde z nich organizuje w ciągu roku kilka do kilkunastu konferencji i warsztatów, które pomagają w efektywnym samokształceniu. Coś, co wielu postronnym osobom wydaje się być relaksującą odskocznią od pracy i wyjazdem integracyjnym jest dla wielu lekarzy odebraniem kilku rodzinnych weekendów rocznie na rzecz aktywności zawodowej. Lekarze z ośrodków akademickich uczestniczą w wielu konferencjach (w tym międzynarodowych) w ciągu roku, także jako prelegenci. Są profesorowie, którzy mają w ciągu roku zaledwie kilka wolnych weekendów. Taki styl życia trzeba naturalnie lubić i świadomie wybrać... Praca zamiejscowa Średnia wieku lekarza specjalisty w Polsce to obecnie w wielu dziedzinach około 60 lat. Ogromne niedobory kadrowe (na 1000 mieszkańców przypada 2,2 lekarza, najmniej w całej Unii Europejskiej) powstają w wyniku masowej emigracji, spowodowanej niskimi wynagrodzeniami i złymi warunkami pracy. Skłania to większość lekarzy do pracy w kilku miejscach. Im bardziej dramatyczna sytuacja kadrowa w danej miejscowości, tym więcej taka placówka jest w stanie zaproponować specjaliście. Opłaca się zatem branie dyżurów w szpitalach położonych nawet kilkaset kilometrów od domu, czasem i w kilku miejscach naraz. Wymusza to kolejne podróże, wiele godzin spędzonych za kółkiem czy w komunikacji publicznej. Warto też wspomnieć o pracy lekarza rodzinnego na terenach podmiejskich. Wizyty domowe, bo o nich tu mowa, to obowiązek realizowany w ramach kontraktu przychodni, aby zapewnić pomoc pacjentom obłożnie chorym, którzy nie są w stanie samemu dotrzeć do doktora. Ponadto cześć specjalistów z zasady ma pracę opartą na bezustannych podróżach (lekarz w pogotowiu ratunkowym, lekarz medycyny paliatywnej). Żyjemy w ciągłym biegu… Warto wiedzieć , że w życiu lekarza "wyjazd" to najczęściej wcale nie rodzinny wypad na narty czy urlop w egipskim kurorcie, ale część codziennej zawodowej pracy. Mateusz Malik, lekarz

Żywienie wyrasta na jedno z ważniejszych wyzwań współczesnej medycyny. Temat, który od wielu lat był bagatelizowany lub ignorowany na różnych szczeblach jest coraz częściej poruszany w kontekście profilaktyki, leczenia wspomagającego, ale też przyczynowego różnego typu chorób - od alergii i próchnicy, poprzez otyłość i chorób metaboliczne, schorzenia przewodu pokarmowego, na nowotworach skończywszy. Świadomych tego problemu lekarzy i naukowców boli fakt, że żywienie enteralne pacjentów (tych przebywających w szpitalach i tych leczonych ambulatoryjnie) nie budzi specjalnego zainteresowania płatnika (NFZ), mimo, że badania wyraźnie wskazują, że chory dobrze odżywiony ma mniej powikłań i jego leczenie jest globalnie tańsze. Przez lata odżywianie pacjentów przewlekle chorych, dietoterapia, suplementy diety i profilaktyka stały się niestety w dużej mierze domeną różnego typu pseudonaukowców, uzdrawiaczy, handlowców z koncernów spożywczych i kosmetycznych czy internetowych doradców. Wagę problemu niech podkreśla kilka faktów: Nikogo nie dziwi, że w szpitalach pacjentom serwowane są dania słabo zbilansowane, niepełnowartościowe, nieestetyczne i niesmaczne. Na studiach medycznych studenci poza teoretycznymi zajęciami z biochemii (nauka na pamięć budowy aminokwasów, węglowodanów itp) nie uzyskują wiedzy i narzędzi do zaprojektowania odpowiedniej dla pacjenta diety. W praktyce pacjenci uzyskują wiedzę o zaleceniach dietetycznych w Internecie, a nie w gabinecie lekarskim. Sam, jako lekarz, z przykrością obserwuję, że najczęściej kompetentnym źródłem informacji o konstruowaniu właściwej diety są osoby całkowicie spoza medycznego świata. Po spotkaniu z lekarzem, jeśli temat diety w ogóle zostanie poruszony, chorzy częściej potrafią określić czego im nie wolno jeść, zamiast tego, co powinni. W warunkach polskich nie funkcjonuje "skierowanie do dietetyka" - brakuje publicznych poradni dietetycznych (nie licząc kilku przyklinicznych). Zarówno przezorni zdrowi, jak i chorzy są zdani na usługi finansowane z własnej kieszeni. W społeczeństwie żyją własnym życiem przekonania na temat żywności niepoparte żadnymi badaniami naukowymi albo wręcz sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem. Zmiany na horyzoncie Szczęśliwie pojawia się coraz więcej jaskółek zwiastujących nadchodzące zmiany. Przekaz dotyczący żywienia pacjentów przewlekle chorych przebija się do ogólnopolskich mediów (świetny artykuł z Newsweeka: Kiedy jedzenie nie smakuje jedzeniem autorstwa nagradzanej Doroty Romanowskiej) Nie brakuje na szczęście dobrych ośrodków akademickich skoncentrowanych na innowacyjnych, często przełomowych badaniach zarówno laboratoryjnych jak i statystycznych dotyczących składników pokarmowych i ich wpływu na zdrowie publiczne (Instytut Żywności i Żywienia, Wydział Nauki o Żywności UWM). Do społecznej świadomości przebija się coraz intensywniej fakt ogromnego znaczenia prawidłowego odżywiania ale też obalany jest mit, że jedzenie zdrowe = niesmaczne. W ubiegłym, 2015 roku ustanowiono kamień milowy w zakresie żywienia pacjentów nowotworowych w Polsce: staraniem wielu wybitnych naukowców i lekarzy, w wyniku konsensusu czterech towarzystw naukowych przyjęto jednolite „Standardy leczenia żywieniowego w onkologii”. Gorąco zachęcam do zajrzenia. Od wielu lat na obszarze polskiej medycyny działają też cudowne osoby pokroju doktor Aleksandry Kapały, które swoją obszerną wiedzą dzielą się zarówno z zainteresowanymi adeptami medycyny, jaki i z tysiącami napotkanych pacjentów - czy to w praktyce lekarskiej czy na łamach fejsbukowej strony. Do "wołających na żywieniowej puszczy" należą też docent Stanisław Kłęk (chirurg onkologiczny znany z edukacyjnego zacięcia) czy doktor Jacek Szopiński, tworzący na łamach czasopisma Przypadki Medyczne.pl cykl Leczenie żywieniowe - ab ovo). Kropla drąży skałę. Mateusz Malik, lekarz

Było rozczarowanie, były marzenia, były myśli i plany, były słowa pisane i mówione - w walce o podwyżki i godne życie w trakcie specjalizacji polskim rezydentom pozostały: CZYNY. Jeśli jesteś całkowicie zadowolony z przebiegu Twojej specjalizacji, z rezydenckiej pensji, z wolontariatu, który kochasz, z lubością realizujesz swój program specjalizacji od A do Z, dyżury w Twoim miejscu szkoleniowym mógłbyś robić do końca życia i z utęsknieniem czekasz na egzaminacyjną loterię PES z plusem - nie pojawiaj się jutro na spotkaniu w Okręgowej Izbie Lekarskiej o 11.00… Jeśli spośród wszystkich członków zamkniętej grupy „Porozumienie Rezydentów” na Facebooku na sobotnim spotkaniu zjawi się 1% powinno nas być 164 i jedna trzecia człowieka. Kimkolwiek jesteś - nie bądź anonimową jedną szesnastotysięczną. Może jesteś lekarzem rezydentem, może stażystką, może studentem, który poważnie traktuje przyszłą pracę, może emigrantką jedną nogą, a może przyszłym ministrem zdrowia! - nie daj innym decydować za siebie. Spotkajmy się w Warszawie, zewrzyjmy szyki i postawmy na swoim: codziennie w naszych rękach spoczywa ludzkie życie - weźmy w nie WŁASNY LOS. A wszystkim, którzy myślą, że inni za nich to załatwią, mówimy: niejedna wielka inicjatywa upadła jednym przeważającym głosem. Tak chcecie przejść do historii? Na spotkaniu przy ul. Puławskiej 18 w Warszawie ustalona zostanie strategia postępowania młodych lekarzy na każdą ewentualność (z demonstracją włącznie). A ostateczne rozstrzygnięcia naszej wielomiesięcznej batalii to kwestia najbliższych tygodni. Umiesz liczyć - licz na siebie. My też na Ciebie liczymy! Mateusz Malik, lekarz

Jak donosi MedicalNewsToday uczestnikom koncertu muzycznego już po 60 minutach obniża się poziom glikokortykosteroidów! Badanie przeprowadzone przez grupę naukowców z Centre for Performance Science na londyńskiej Royal College of Music potwierdziło w sposób obiektywny, że "muzyka łagodzi obyczaje". Naukowcy pod przewodnictwem dr Daisy Fancourt przebadali 117 ochotników w czasie koncertów muzycznych o stylistyce klasycznej w wykonaniu zdobywcy Grammy - Erica Whitacre’a. Populację badaną tworzyli zarówno stali bywalcy koncertów, jak i muzyczni nowicjusze. Podczas dwóch identycznych koncertów naukowcy pobrali od uczestników eksperymentu próbki śliny na dwóch etapach imprezy: przed rozpoczęciem i w czasie przerwy po 60 minutach „estetycznych przeżyć”. W wydzielinie oznaczano poziom GKS (kortyzolu i kortyzonu), DHEA, hormonów płciowych. Po raz pierwszy w historii potwierdzono „na żywo” to, co wcześniej sugerowały wyniki badań laboratoryjnych: Uczestnictwo w wydarzeniach kulturalnych wywiera wpływ na pracę układu dokrewnego. To, co szczególnie zwraca uwagę, to ewidentny spadek poziomu glikokortykosteroidów we wszystkich grupach badanych, niezależnie od wieku, płci i związków z muzyką. Poziom kortyzolu, zwanego hormonem stresu, rośnie w sytuacji zagrożenia, presji, lęku. Jego stale podwyższony poziom wywiera na organizm negatywny wpływ. Autorzy zwracają uwagę na stosunkowo małą grupę badaną, ale zapewniają, że to dopiero początek fascynującej drogi. Już niebawem na warsztat wezmą koncerty rockowe, a nawet heavy-metalowe… Mateusz Malik, lekarz PS: A propos: Czego teraz słucham? Źródło: http://www.medicalnewstoday.com/articles/308902.php, http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0889159113005138

Ustępujący prezydent USA na spotkaniu National Prescription Drug Abuse & Heroin Summit w Atlancie 29.04.2016 potwierdził przekazanie federalnego, finansowego wsparcia na walkę z epidemią uzależnienia od narkotyków i przeciwbólowych leków opioidowych. Zaznaczył, że dotychczasowe postrzeganie tego problemu w kategorii „wojny z narkotykami” ani nie pochyla się nad dramatem uzależnionych, ani nie przynosi oczekiwanych efektów. Barack Obama za ekspertami zachęca do zmierzenia się z problemem uzależnienia poprzez edukację, prewencję i specjalistyczne leczenie (np. terapię buprenorfinową, metadonową, dostępność naloksonu). Często osoby, które przedawkowały traktuje się jak wyrzutków społecznych, a nie osoby chore. Społeczne wyparcie problemu wiąże się też z przekonaniem o tym, że dotyczy on biedoty i kolorowych mniejszości. Prezydent powiedział m. in., że „Zbyt długo patrzyliśmy na uzależnienie od narkotyków przez pryzmat kodeksu karnego. Najważniejsze jest to, by zmniejszyć popyt. A jedynym sposobem, by to osiągnąć jest zapewnienie leczenia dla uzależnionych (…) Jeśli w to nie zainwestujemy, wciąż będziemy marnować ogromne środki, głupio oszczędzając.” (“If we don’t invest in this, we’re going to keep on being penny wise and pound foolish.”) Polska w tej materii wydaje się stać na drugim biegunie. Zużycie leków opioidowych jest w naszym kraju drastycznie niskie. Ma na to wpływ zarówno pokutujące wciąż wśród lekarzy przekonanie o pochodnych morfiny jako lekach niebezpiecznych, jak i negatywny stosunek pacjentów do leczenia bólu (tego przyczyny są różne). Jeśli chodzi o stosunek do terapii osób uzależnionych, to mamy w Polsce zorganizowane poradnictwo uzależnień, przychodnie metadonowe, oddziały terapeutyczne dla uzależnionych. A także skala narkotykowego problemu jest także w Polsce diametralnie różna. Tym niemniej podejście do narkomanii odbiega od europejskich standardów. Zarówno w zakresie dostępności „miękkich” narkotyków, jak i prewencji zakażeń i stosunku do nałogowych heroinistów, kokainistów itp. Nie ma w naszym kraju pokojów wstrzyknięć, powszechnej dostępności prezerwatyw, jałowych strzykawek i igieł, itp. Nie ma się co oszukiwać: w Polsce, tak jak w Stanach Zjednoczonych państwo nie lubi łożyć na przewlekłą opiekę nad uzależnionymi. Dominuje podejście, że lepiej, by aktywny narkoman albo z nałogu wyszedł, albo „zaćpał” się na śmierć. Powtórzmy zatem za Obamą: „Dominowało myślenie [o narkomanii] jako skazie ludzkiej natury czy ‘nie naszym problemie’ Ale jeśli spojrzeliśmy na papierosy jako społeczny problem zdrowotny, na wypadki drogowe jako społeczny problem zdrowotny, to trzeba do narkotyków przyłożyć tę samą miarę.” Mateusz Malik, lekarz Źródła: The Guardian (2016): Obama: 'Drug addiction is a health problem, not a criminal problem' Gazeta Wyborcza (2009): Wojna z narkotykami nie może być wojną z ludźmi. Polecam lekturę tego artykułu inaugurującego akcję GW "My, narkopolacy"

Nowe cząsteczki lecznicze i metody leczenia określane mianem immunoterapii będą z biegiem czasu wypierać z arsenału leków przeciwnowotworowych klasyczne cytostatyki. Przed nami długa droga, ale wiemy już, w którym iść kierunku. Amerykańskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (ASCO) w raporcie "Clinical Cancer Advances 2016" opublikowanym w Journal of Clinical Oncology z okazji światowego dnia nowotworów uznało immunoterapię nowotworów za największy postęp roku 2016. Prawdziwa rewolucja nastąpiła w ostatnich latach w terapii takich nowotworów jak czerniaki, raki płuca i nerki. Czekamy na kolejne substancje i nowe zastosowania obecnie już używanych. Przełom zwiastowało zastosowanie trastuzumabu (Herceptyny) w leczeniu raka piersi. Jest to jeden z nielicznych leków ukierunkowanych molekularnie (tzw. celowanych) stosowany w leczeniu radykalnym, czyli zakładającym całkowite wyeliminowanie choroby. Pozwolił on (w połączeniu z chemioterapią) na zmniejszenie o połowę ryzyka nawrotu choroby w grupie gorzej rokujących pacjentów wykazujących nadekspresję receptora HER2. Spektakularny sukces udało się odnieść również w paliatywnym leczeniu przerzutowego raka piersi pozwalając na istotne wydłużenie życia nieuleczalnie chorych pacjentów. Od tamtego czasu zarejestrowano i dopuszczono do użycia wiele innych leków do stosowania w różnych nowotworach. W immunoterapii nowotworów wykorzystuje się działanie przeciwciał monoklonalnych. Ich strukturę projektuje się tak, by każda z wytworzonych immunoglobulin łączyła się z określonym, specyficznym miejscem w komórce (czasem na jej powierzchni, czasem we wnętrzu). Może to dotyczyć zarówno bezpośrednio samych komórek nowotworowych, ale część z tych leków działa pośrednio, poprzez wpływ na układ odpornościowy pacjenta, tak, by sam łatwiej rozpoznał i zwalczał chorobę. Pomysłowość wynalazców nie zna granic i wciąż odkrywane są nowe punkty uchwytu dla immunoglobulin - przeważnie receptory błonowe na powierzchni komórek. Trudno przewidzieć czy immunoterapia znajdzie efektywne zastosowanie w leczeniu wszystkich typów nowotworów. Tym, co wiadomo z pewnością jest fakt wysokich cen nowoczesnych leków, które to stanowią narastający problem. W wielu przypadkach uniemożliwiają powszechną dostępność terapii. O ile koszt wytwarzania tych substancji nie należy do najmniejszych, o tyle ostateczna cena leku bywa nieproporcjonalnie zawyżana przez wysoki popyt. Już teraz wiele krajów (w tym Polska) nie jest w stanie sfinansować swoim obywatelom leczenia dużą grupą leków o potwierdzonej klinicznie skuteczności. Temat opłacalności terapii przeciwnowotworowych budzi wiele kontrowersji i dylematów. Dlatego jednym z największych wyzwań naszej cywilizacji w zakresie medycyny jest tworzenie nowych, akceptowalnych społecznie sposobów finansowania tych terapii. Wagę tego problemu niech uświadamia fakt, że koszt zastosowania u 70-kilogramowej osoby jednego z leków stosowanych w paliatywnej terapii zaawansowanego czerniaka (ipilimumambu) to blisko 80 tysięcy złotych! Trzeba wiedzieć, że większość nowoczesnych leków stosuje się w leczeniu paliatywnym, a zatem nie dającym trwałego wyleczenia, a jedynie czasową poprawę stanu, ograniczenie dolegliwości i przedłużenie życia. Filozofię nowoczesnego, spersonalizowanego leczenia onkologicznego można streścić zdaniem: "Skuteczniejsze leczenie dla wyselekcjonowanej grupy pacjentów, którzy na nie zareagują." I za dużo większe pieniądze, chciałoby się dopowiedzieć.